De ontwikkeling van het aantal insolventies laat een duidelijk en consistent patroon zien. Vanaf begin 2022 is sprake van een gestage opbouw, die in 2023 versnelt en rond het midden van 2024 een piek bereikt. Vanaf februari 2024 volgt een duidelijke kentering: het aantal faillissementen daalt en stabiliseert in 2025 op een niveau dat grofweg vergelijkbaar is met dat van 2022. Daarmee lijkt de acute faillissementsgolf voorbij.

Die afname moet echter in perspectief worden geplaatst. De daling markeert geen terugkeer naar economische rust, maar het einde van een uitzonderlijke correctiefase. Wat zichtbaar wordt, is een overgang van een brede systeemschok naar een fase van selectieve druk.

Van uitgestelde pijn naar inhaalfaillissementen

De stijging in 2022 en 2023 is grotendeels te verklaren door het wegvallen van steunmaatregelen en het normaliseren van marktomstandigheden na de pandemie. Bedrijven die tijdens de crisis overeind bleven dankzij liquiditeitssteun, lage rentes en coulante betalingsafspraken, kregen vanaf 2022 te maken met de realiteit van stijgende kosten, teruglopende marges en aangescherpte financieringsvoorwaarden.

In 2023 versterkten inflatie, loonstijgingen en hogere rente deze druk. Vooral ondernemingen met een zwakke balans, structureel lage winstgevendheid of een hoge afhankelijkheid van externe financiering bleken kwetsbaar. Dit resulteerde in een versnelde uitstroom van bedrijven die economisch gezien al langer onder water stonden.

Stabilisatie is geen herstel

De daling vanaf 2024 betekent niet dat het bedrijfsleven collectief sterker is geworden. Integendeel: het huidige faillissementsniveau ligt nog altijd structureel hoger dan in de jaren vóór 2022 en de volatiliteit blijft aanzienlijk. De markt is minder vergevingsgezind geworden.

Wat we zien, is geen herstel maar een nieuwe realiteit waarin financiering duurder is, betalingstermijnen langer worden gebruikt als liquiditeitsinstrument en marges onder druk blijven staan. Bedrijven die hier niet structureel op zijn ingericht, blijven kwetsbaar, ook als het totale aantal insolventies stabiliseert.

Selectieve druk vervangt massale uitval

In plaats van een brede faillissementsgolf ontstaat nu een fase van selectieve druk. Niet langer hele sectoren, maar specifieke bedrijfsmodellen, ketenposities en balansstructuren bepalen wie overeind blijft. Ondernemingen met zwakke debiteurenportefeuilles, beperkte pricing power of hoge vaste kosten lopen disproportioneel risico.

Voor creditmanagement en risicobeheer betekent dit dat historische gemiddelden en sectorlabels minder houvast bieden. Het risico zit niet meer in de massa, maar in de details. Juist in een fase van stabilisatie is waakzaamheid cruciaal: het tempo van faillissementen mag dalen, de onderliggende kwetsbaarheid is nog niet verdwenen.

Ongelijke verdeling

De stabilisatie in het totale aantal faillissementen maskeert een fundamenteel onevenwicht onder de oppervlakte. De verdeling over sectoren is duidelijk scheef. Een beperkt aantal sectoren blijft structureel dominant in het faillissementsbeeld, terwijl andere sectoren slechts incidentele of tijdelijke pieken laten zien.

Met name sectoren Bouwnijverheid (F) en Groot- en detailhandel (G) nemen gedurende de hele periode een disproportioneel aandeel van het totaal voor hun rekening. Deze sectoren vertonen niet alleen hoge niveaus, maar ook sterke volatiliteit, wat wijst op aanhoudende structurele kwetsbaarheid in plaats van tijdelijke nasleep. De ontwikkeling in sector Logies, maaltijden en drankverstrekking (Horeca) (I) laat een afwijkend, maar verklaarbaar patroon zien. Deze sector kende juist direct na de coronaperiode een duidelijke piek in faillissementen.

Waarom juist deze sectoren?

De structurele dominantie van F, G en I is geen toeval. Deze sectoren delen een aantal kenmerken die hen extra gevoelig maken in het huidige economische klimaat.

De bouwnijverheid (F) wordt geraakt door hoge vaste kosten, langdurige projectcycli en beperkte flexibiliteit in prijsafspraken. Tegelijkertijd zorgen personeelstekorten en hogere financieringslasten voor extra druk op de liquiditeit. Zodra één project of opdrachtgever vertraagt, werkt dit direct door in de hele keten.

In de groot- en detailhandel (G) zijn de marges dun en is de afhankelijkheid van volume groot. Kostenstijgingen in logistiek, huur en personeel kunnen slechts beperkt worden doorberekend aan de eindklant. Bovendien fungeert de sector vaak als buffer in de keten: leveranciers en financiers voelen betalingsdruk eerder in de handel dan bij de eindafnemer.

Bij de Horeca (I) werd tijdens de pandemie een groot deel van de druk kunstmatig gedempt door steunmaatregelen. Na het wegvallen daarvan bleek dat een deel van de bedrijven onvoldoende herstelvermogen had. Opvallend is dat de horecasector in de meest recente periode lichte afvlakking laat zien. Dat kan erop wijzen dat een deel van de kwetsbare bedrijven inmiddels is uitgevallen en dat de overblijvende ondernemingen beter zijn aangepast aan de nieuwe kostenstructuur.

Echter ligt het aantal faillissementen gemiddeld nog steeds hoger dan in 2023. Dat komt mede doordat deze sector meerdere risicofactoren combineert: hoge personeelskosten, seizoensgevoeligheid, beperkte prijsruimte en een sterke afhankelijkheid van consumentenvertrouwen. Kleine schokken in vraag of kosten hebben hier snel een disproportioneel effect op de continuïteit.

Conclusie: structurele kwetsbaarheid

De data bevestigen een duidelijke verschuiving van een brede systeemschok naar selectieve druk. In 2022 en 2023 werden bedrijven in vrijwel alle sectoren geraakt door externe factoren zoals kostenstijgingen, rentestappen en het afbouwen van steunmaatregelen. In 2025 is dat beeld veranderd.

Faillissementen concentreren zich nu in sectoren met een duidelijk risicoprofiel:

• hoge vaste kosten;
• sterke afhankelijkheid van arbeid;
• lage marges;
• beperkte mogelijkheden om prijsstijgingen door te berekenen.

Dit verklaart waarom het landelijke totaalniveau stabiliseert, terwijl de stress in specifieke sectoren onverminderd hoog blijft. Voor risicobeheer en creditmanagement betekent dit dat generieke marktindicatoren minder voorspellende waarde hebben. De echte risico’s zitten niet in het gemiddelde, maar in de sector- en ketendynamiek.